Jeśli detal wymaga wykonania wewnętrznego rowka wpustowego, wielowypustu albo gniazda, którego nie da się wygodnie wykonać frezarką, jesteś we właściwym miejscu. Dłutownice do metalu rozwiązują ten problem, ponieważ ich suwak wykonuje ruch posuwisto-zwrotny, co pozwala obrabiać miejsca trudno dostępne dla narzędzi obrotowych. Takie maszyny wykorzystuje się w narzędziowniach, działach utrzymania ruchu i przy małej produkcji, gdzie liczą się precyzja, powtarzalność oraz rozsądny koszt zakupu używanej maszyny.
Dłutownica do metalu jest obrabiarką skrawającą, w której nóż wykonuje ruch posuwisto-zwrotny, czyli skok roboczy i powrotny, a położenie detalu ustawia się stołem. Najczęściej chodzi o obróbkę rowków wpustowych, wielowypustów, gniazd i profili wewnętrznych, których nie da się łatwo wykonać narzędziem obrotowym. Dłutownica pionowa do metalu daje dużą kontrolę nad wejściem noża w materiał, dlatego dobrze sprawdza się przy zadaniach jednostkowych i małoseryjnych. Nazwy dłutownica i dłutarka bywają używane zamiennie.
Frezarka pracuje narzędziem obrotowym, więc jest szybsza przy prostych kształtach zewnętrznych. Przeciągarka daje wysoką powtarzalność, ale zwykle wymaga kosztownego przeciągacza, czyli narzędzia przeznaczonego do jednego profilu. Tokarka pracuje na detalach obrotowych. Dłutownica sprawdza się najlepiej tam, gdzie potrzebne są kształty wewnętrzne, krótkie serie i elastyczne ustawienie narzędzia.
Skok dłutownicy decyduje o tym, jak głęboko i jak wysoko można obrabiać detal w jednym cyklu. Wielkość stołu, jego przesuwy oraz dopuszczalne obciążenie pokazują, czy maszyna poradzi sobie z korpusem, kołem zębatym albo cięższym oprzyrządowaniem. W segmencie maszyn używanych spotyka się zarówno kompaktowe konstrukcje ze skokiem około 160 mm, jak i cięższe obrabiarki o skoku przekraczającym 400 mm. Na wydajność wpływa także liczba podwójnych skoków na minutę. W mniejszych maszynach często występują na przykład wartości 60, 100 i 160 skoków/min.
| Parametr | Znaczenie przy doborze |
| Skok suwaka | Wyznacza maksymalną wysokość obrabianego obszaru i zakres zastosowań |
| Przesuwy stołu | Ułatwiają ustawienie detalu bez czasochłonnego przezbrajania |
| Wielkość stołu | Wpływa na wygodę mocowania i stabilność części |
| Wychylenie suwaka | Pozwala wykonywać rowki oraz powierzchnie pod kątem |
| Moc i masa maszyny | Wskazują, jak obrabiarka radzi sobie przy cięższej pracy i większych obciążeniach |
Zakup używanej dłutownicy do metalu ma sens, gdy jej stan techniczny potwierdza próba pracy, a nie sam wygląd. Najwięcej zużycia widać na prowadnicach, przekładniach posuwu i mocowaniu narzędzia, bo zużycie tych elementów szybko przekłada się na bicie, drgania i pogorszenie geometrii. Przed decyzją warto sprawdzić:
Maszyna podłączona do zasilania pozwala lepiej ocenić stan i gotowość do pracy, ponieważ umożliwia sprawdzenie kultury pracy, hałasu przekładni i płynności skoku.
Eksploatacja dłutownic do metalu wymaga sztywnego zamocowania detalu, poprawnego doboru noża i ustawienia skoku tylko nieco większego od obrabianej długości. Zbyt duży skok wydłuża cykl i zwiększa obciążenie mechanizmów, a zbyt agresywny posuw pogarsza jakość powierzchni oraz skraca żywotność ostrza. W warsztacie remontowym liczy się uniwersalność ustawień, a w produkcji – powtarzalność i stała kontrola zużycia.
Bezpieczna praca obejmuje stosowanie osłon strefy skrawania, usuwanie wiórów narzędziem pomocniczym, a nie ręką, oraz regularną kontrolę smarowania. Dobrze dobrana dłutownica pionowa pozwala uzyskać dokładną obróbkę tam, gdzie inne obrabiarki wymagają droższego oprzyrządowania albo kilku operacji.
